Bartosz Żurawiecki: Skąd się bierze zło?

Proste pragnienia

Waszym zdaniem: 7

Bartosz Żurawiecki: Skąd się bierze zło?

Autor felietonu: Bartosz Żurawiecki | 7 kwietnia 2010, 15:58

Najnowszy film Martina Scorsese – „Shutter Island”, czyli, jak chce polski tłumacz, „Wyspa tajemnic” – jest nieco nabzdyczony i ociężały.

W dodatku, na rozwiązanie zagadki, którą twórcy snują przez ponad dwie godziny, wpadnie po kwadransie każdy, kto widział w swoim życiu parę innych „metafizycznych” thrillerów (kłania się chociażby „Harry Angel” Alana Parkera). A jednak, koniec końców, film przekonuje i robi wrażenie jako poważna refleksja na temat zła. I nawet ów namaszczony ton wydaje się być na miejscu. Pastiszowe zabawy mogłyby rozmiękczyć wymowę dzieła i sprowadzić je do poziomu stylistycznych popisów. Nie o to przecież Scorsesemu chodzi.

Ciekawe spostrzeżenie poczynił Pedro Almodovar w wywiadzie drukowanym bodaj w „Wysokich obcasach”. Przeciwstawił on Martina Scorsese Larsowi von Trierowi. Duński reżyser przeszedł parę lat temu na katolicyzm i jako katolicki nuworysz lansuje w swoich filmach najstraszniejsze kościelne przesądy i brednie, chociażby te dotyczące kobiet (patrz „Antychryst”). Tymczasem dla amerykańskiego twórcy włoskiego pochodzenia katolickie korzenie są punktem wyjścia do stawiania etycznych i eschatologicznych pytań. Na które często zresztą udziela pesymistycznych odpowiedzi. Nie inaczej jest w „Wyspie tajemnic”, gdzie Scorsese pyta (posługując się adaptacją powieści Dennisa Lehanego) „unde malum?” – „skąd się bierze zło?”.

Przez długi czas wydaje się, że film jest oskarżeniem Stanów Zjednoczonych, odkrywa ich wstydliwe tajemnice. Akcja toczy się bowiem w połowie lat 50. XX wieku, w czasie zimnej wojny. Detektyw Daniels (Leonardo di Caprio) wpada na ślad eksperymentów medycznych, jakie na więźniach i chorych psychicznie przeprowadzają amerykańskie „służby specjalne”. Przywołuje mu to wspomnienia potworności, które widział, gdy pod koniec wojny, wraz z wojskami alianckimi, wkraczał do obozów koncentracyjnych. Ale Scorsesego nie interesują historyczne rozliczenia, nie zatrzymuje się on też na socjologicznych czy politycznych konstatacjach. Nie mówi nigdy, że zło istnieje gdzieś na zewnątrz, a jednostki mogą się w nie uwikłać w wyniku działania takich czy innych okoliczności. Dla Scorsesego zło jest w nas, jest częścią, a może i fundamentem naszej natury.

następna strona