Mroczny rycerz (2008)

Chciałbym się nie powtórzyć. Trudno jest się nie powtórzyć. Gdy pewną historię opowiada się kolejny raz... i kolejny... i kolejny... i kolejny...

Można utracić tę werwę, która trzyma czytelnika, słuchacza czy widza w kontakcie z opowieścią. Tak się jednak składa, że na każdą historię można spojrzeć pod różnymi kątami i trochę dodać, trochę ująć, zmodulować głos, zmienić napięcie, postawić duże litery, założyć filtr, a okaże się czymś zupełnie nowym.

Postać Batmana pojawiła się pierwszy raz w 1939 roku. Od tego czasu historia Nocnego Rycerza była opowiadana na wiele sposobów i wielu pokoleniom, ale to, co swoim filmem zaprezentował Christopher Nolan, jest chyba precedensem. To już było widać w Batman – Początek: realizm, powaga, precyzja, psychologia i szeroko pojęty ciężar. Ale w drugiej części ten Wirtuoz-Samouk (Pan Nolan nie kończył żadnej szkoły filmowej) rozwinął skrzydła jeszcze szerzej.

Chyba najistotniejszym atutem jego dzieła jest równomierne prowadzenie wątku każdego bohatera. Są ich trzy: Batman, Joker i Harvey Dent. To nie tylko trzy postacie - to trzy ideologie, które ścierają się ze sobą, muskają, zazębiają, prowokują, ciągną i haczą. Batman – uosobienie reguły „rób swoje”. Nie czeka, nie pyta, robi, co uważa za konieczne. Nie jest „po prostu” dobry i nie jest „po prostu” zły. Chociaż całe życie podporządkował walce z przestępczością, to uświadamiając sobie z czasem tego konsekwencje, staje w obliczu momentów, w których zaczyna mieć wyrzuty sumienia.

Zarówno cała jego misja staje pod znakiem zapytania, jak i hierarchia wartości. On nie jest bohaterem (o czym zresztą jest w filmie mowa). On się miota. A jedyne, co mu pozostaje, to najwyraźniej… konieczność chwili. Harvey Dent vel Dwie Twarze to z kolei posąg medialnego bohatera. Zdecydowany, nie waha się, prze naprzód jak najlepszy lodołamacz. Sprawiedliwość to jego ostoja, prawo to jego żywioł. Do czasu… aż sytuacja przybiera wymiar bardziej osobisty, aż bezpośrednio angażuje się w walkę ze złem o wielkości, z którą nie miał do tej pory do czynienia. Wtedy… wychodzi na jaw, czym jego sprawiedliwość jest podszyta. U niego istnieje prawo, nie ma miłosierdzia, tym bardziej, gdy osoba, którą pokochał, odchodzi…

I Joker. Tu jest problem. Jest to chyba pierwszy bohater w kinie, który jest „po prostu” zły. Nie ma motywacji, nie ma traumatycznych przeżyć, nikt go raczej nie oszukał, nie jest szalony (wbrew pozorom)… - tak by wynikało na pierwszy rzut oka. Ale jest coś, co widzowi nie powinno dać spokoju. Mam na myśli sceny, w których Joker opowiada o pochodzeniu swoich blizn. Nie zdradzę tutaj szczegółów fabuły, ale pragnę przykuć uwagę do tych momentów, bo właśnie one świadczą o czymś, co nie jest powiedziane w filmie wprost. Tu się objawia też wielki talent scenopisarski reżysera i jego brata, Jonathana Nolana oraz Davida S. Goyer’a . Bo z jednej strony podają nam sceny, w których Joker (jakby się mogło na pierwszy rzut oka wydawać) dowodzi perfidnie, że nie ma żadnych motywacji. Z drugiej jednak… dlaczego kłamie? I dlaczego stara się przeprowadzić swoisty „społeczny eksperyment”?

W nim się odzywa zbyt dużo bólu i zmagania ze sobą (przycinanie w mówieniu, trzymanie się z trudem w temacie, na który mówi), żeby tę postać spłycić. Może prawdziwa przyczyna jego postępowania leży gdzieś głębiej, może faktycznie oszalał, może sam przed sobą stworzył swoisty mit własnej przeszłości, może, może… Twórcy filmu nie dają jednoznacznej odpowiedzi. Nie ulega jednak wątpliwości, że postać Jokera jest faktycznie rewelacyjnie skonstruowana i ma się wrażenie, że on nie jest tym, za kogo sam siebie ma. W ogóle trudno go jednoznacznie scharakteryzować.

Heath Ledger włożył w tę postać mnóstwo pracy. Jej kwintesencja leży w szczegółach – ukradkowe spojrzenia, ton głosu, pomniejsze gesty. Rola wybitna, bez dwóch zdań. Ale cała reszta obsady aktorskiej nie ustępuje mu kroku. Christian Bale trzyma się świetnie, nie schodzi też do niższego poziomu Michael Caine, ani Gary Oldman czy Morgan Freeman (scena z księgowym – pierwsza klasa).

Są oni w tej samej świetnej formie, co w części pierwszej filmu, a dodatkowo wspiera ich Aaron Eckhart i Maggie Gylenhaall (lepsza tutaj od Katie Holmes), którzy świetnie się w swoich rolach odnaleźli. Co ciekawe, gdy Harvey Dent już zostaje przemianowany na Dwie Twarze, postać ta nie zmienia się w sposób totalny, ale wciąż pozostaje starym Dentem, tylko że z nową cechą (ujawnioną cechą). Chciałbym być tutaj dobrze zrozumiany: aktor świetnie wyczuł, że jego bohater jako Dwie Twarze to nie zupełnie nowa postać, ale ta sama, tylko zwichrowana. To nie rewolucja, nie transformacja, ale właśnie „zwichrowanie” bardzo dobrze zostało oddane. Jak na ironię, przypomina on bardziej szaleńca, aniżeli Joker…

Michał Scheibe