Szkoła podstawowa (1991)

Szkoła w czeskim wydaniu

Katarzyna Włodarczyk

Nawet jeśli niekiedy Czesi odczuwają lekkość bytu, to w „Szkole podstawowej” Jana Svĕráka, nie jest ona nieznośna. Tytuł wabi i obiecuje wyprawę w świat dzieciństwa. Czy chcielibyśmy znaleźć się w czeskiej szkole? W samej placówce oświatowej może niekoniecznie, ale na czeskiej prowincji zdecydowanie tak. Mamy tu całą plejadę zwykłych postaci, po czesku zabawnych. Z dystansem mówiących o swoich wadach, z przymrużeniem oka sportretowanych przez reżysera

Szkoła podstawowa to wspomnienie szkolnych czasów w Czechosłowacji tuż po drugiej wojnie światowej. To tęsknota za czasami i krajem, który już nie istnieje. (...) Bardzo ciepły film, z elementami komicznych inspiracji (...).

Czy rzeczywiście potrzebny nam kolejny film o dorastających chłopcach? Tak, jeśli robi go czeski reżyser – Jan Sverák, którego zeszłoroczny film Kola zdobył Oscara w kategorii najlepszy film zagraniczny. Osadzony w Pradze 45 roku – po nazistowskiej okupacji, przed sowiecką dominacją – film pokazuje słodkogorzki wymiar standardowych dziecięcych epifanii: dorastania w krajobrazie spalonych tank i porzuconej artylerii. Te zachartowane przez życie dzieciaki nie muszą przyłapać swojego nauczyciala z żoną kierowcy tramwaju, żeby stracić swoja niewinność. (...) Film Sveráka to elegijny portret młodych ludzi testujących swoje skrzydła w momencie nagłej wolności.

Ten subtelny dramat porusza również pewne problemy polityczne, pojawiają się idealnie wpasowane wypowiedzi na temat tworzenia w powojennej Czechosłowacji modelowego socjalistycznego państwa.