LARS VON TRIER

Jeden z najwybitniejszych twórców filmowych lat 80. i 90 urodził się w 1956 r. w Kopenhadze. Ukończył szkołę filmową w swoim rodzinnym mieście. Jeszcze jako student rozpoczął międzynarodową karierę od dwukrotnego zwycięstwa na festiwalu filmów studenckich w Monachium, gdzie prezentował dwie etiudy Nocturne i Befrielsesbilleder. Jego debiutancki Element zbrodni nie tylko został zakwalifikowany do konkursu MFF w Cannes w 1984 roku, ale zdobył tam Nagrodę Najwyższej Komisji Technicznej. Element zbrodni stanowił pierwszą część „trylogii europejskiej”, na którą złożyły się jeszcze Epidemia (1988) i Europa (dwa wyróżnienia na MFF Cannes 1991– ponownie nagroda za Wkład Artystyczny Najwyższej Komisji Technicznej oraz Nagroda Jury).

Filmy te były typowymi przykładami autorskiego kina artystycznego – poszukującego i wyrafinowanego stylistycznie. W 1995 r. von Trier ogłosił wraz z grupą innych skandynawskich reżyserów Manifest Grupy Filmowej „Dogma”, który uznawany jest za jeden z najważniejszych aktów przemiany sztuki filmowej. Dziesięć reguł Dogmy zakładało m. in. naturalność plenerów, dźwięku, oświetlenia, zalecało filmowanie „z ręki”, zabraniało stosowania wszelkich efektów optycznych i filtrów. W warstwie fabularnej zakazywało przedstawiania „powierzchownej akcji” (morderstw, użycia broni etc.), retrospekcji oraz innych przesunięć w czasie i przestrzeni, a także kręcenia filmów określonego gatunku. „Dogma” zobowiązywała reżysera do „wyzbycia się osobistego smaku i bycia artystą” oraz „unikania tworzenia dzieła, ponieważ (...) moment jest ważniejszy niż całość (...).

Naczelnym zadaniem jest wydobycie prawdy z bohaterów i ich otoczenia”. Zgodnie z tymi zasadami powstał film Idioci, jedno z najbardziej kontrowersyjnych dzieł von Triera. Pomiędzy „trylogią” a Idiotami von Trier nakręcił dwie serie Królestwa, łączącego w sobie cechy konwencjonalnych scen z życia szpitala z przesiąkniętym czarnym humorem horrorem. W 1996 r. premierę miało Przełamując fale, uznawane przez wielu za najwybitniejsze dokonanie duńskiego reżysera. Film ten otrzymał Nagrodę Jury na MFF w Cannes i Felixa - Europejską Nagrodę Filmową dla najlepszego filmu w 1996 r.

Trzy lata później von Trier rozpoczął prace nad musicalem Tańcząc w ciemnościach z islandzką piosenkarką Björk i Catherine Deneuve w rolach głównych. Canneńskie jury tym razem przyznało dziełu Duńczyka najwyższe wyróżnienie - Złotą Palmę. Analogiczną nagrodę, za najlepsze aktorstwo, otrzymała również odtwórczyni roli głownej, Björk. Film podzielił publiczność. Jego zwolenników było równie wielu jak przeciwników. Jedni nazywali von Triera geniuszem, inni wielkim manipulatorem współczesnego kina. Głosy te nie zamilkły również po premierach Dogville i Manderlay, dwóch pierwszych części trylogii US&A.

WILLEM DAFOE

Amerykański aktor teatralny i filmowy. Studiował aktorstwo, ale porzucił uczelnię uznając, że więcej nauczy się na teatralnych deskach. Początkowo związany z eksperymentalnym teatrem Theater X, a od 1977 i przeprowadzki do Nowego Jorku z Performance Group przekształconą potem w The Wooster Group.

Karierę filmową zaczął od roli we Wrotach niebios Michaela Cimino w 1980. Film przyjęto chłodno, ale Dafoe został zauważony i od tamtej pory regularnie pojawia się na wielkim ekranie. Pierwszą główną rolę zagrał w 1985 w Żyć i umrzeć w Los Angeles Williama Friedkina. Koniec lat 80. to dla Dafoe czas wyjątkowych ról – sierżant Elias Grodin w Plutonie Oliviera Stone’a (nominacja do Oscara za rolę drugoplanową), Jezus w Ostatnim kuszeniu Chrystusa Martina Scorsese, czy Bobby Peru, kultowa postać z Dzikości serca Davida Lyncha.

Lata 90. to występy m.in. w Stanie zagrożenia (1994) Phillipa Noyce’a, Angielskim pacjencie (1996) Anthony’ego Minghelli, Lulu na moście (1998) Paula Austera, czy Existenz Davida Cronenberga (1999). W 2001 roku za swoją niesamowitą kreację Maxa Shrecka w Cieniu wampira został nominowany do Oscara, Złotego Globu, i SAG Award, otrzymał także Independent Spirit Award w kategorii Najlepsza Rola Drugoplanowa, najlepszym aktorem drugoplanowym uznało go również stowarzyszenie krytyków filmowych z Los Angeles. W tamtym okresie wystąpił też w dwóch największych kasowych hitach ostatnich lat – Spider-manie Sama Raimiego z 2002 roku, gdzie zagrał Normana Osborna/Green Goblina, nemesis człowieka pająka, oraz w Gdzie jest Nemo? (2003), jako Gill, ryba nieustannie planująca ucieczkę z akwarium. Można go było również zobaczyć w Podwodnym życiu ze Stevem Zissou Wesa Andersona (2004), gdzie wystąpił u boku Billa Murraya, Owena Wilsona, czy Cate Blanchett oraz w Aviatorze (2004), gdzie ponownie spotkał się na planie z Martinem Scorsese. W 2005 roku po raz pierwszy współpracował z Larsem von Trierem, który powierzył mu jedną z głównych ról w swoim Manderlay.

Dafoe przez cały ten czas nie zrezygnował ze scenicznej kariery. Wystąpił m.in. w The Hairy Ape na Broadwayu, w off-Broadwayowskiej sztuce To You, the Birdie (wraz z Frances McDormand) a w North Atlantic (2001) dzielił scenę ze Stevem Buscemi. Wszystkie te przedstawienia to produkcje legendarnej teatralnej trupy Wooster Group. Dafoe jest jej członkiem od ponad 30 lat.