Skóra cierpnie. Wyspa, dyktatura i... małe dzieci

Trudno pisać o "Władcy much", powieści Williama Goldinga z 1954 roku, i nie powielić już tego, co o tej historii napisano. Nie bez powodu jest to jedno z najważniejszych dzieł literatury XX wieku. Bezprecedensowo wytrąca czytelników z przekonania o dobrej naturze człowieka, zwłaszcza dziecka, o nieuniknionym zwycięstwie moralności nad zepsuciem. Pokazuje mechanizmy dyktatury, przemocy, gnębienia i ich konsekwencje dla społeczności. A że bohaterami są piękni, malowani chłopcy z dobrych domów i wszystko dzieje się na rajskiej wyspie? Skóra cierpnie.

Zagłosuj na najlepszy polski film!

Po dwóch filmowych adaptacjach (z 1963 i 1990 roku) BBC wyprodukowało miniserial, który właśnie trafił w Polsce na HBO Max. Kto go stworzył? Jack Thorne, ten sam, który dał światu najbardziej niepokojącą, niewygodną produkcję o kondycji naszego społeczeństwa - "Dojrzewanie".

Tym razem "Władca much" jest opowieścią podzieloną na cztery części. Każda z nich za tytuł ma imię innego chłopca, którego katastrofa samolotu ściągnęła na bezludną wyspę pośrodku lazurowego oceanu. Nie wiemy, co się wydarzyło. Wiemy tylko, że chłopcy poubierani w szkolne mundurki to jedyni ocalali z katastrofy, ciało dorosłego przypięte do fotela pilota znajduje się głęboko w lesie. Krąży nad nim chmara much.

Pierwszego widzimy Prosiaczka. To nie jest jego imię, ale nawet tu, gdy wszyscy zaczynają od zera i od bycia sobie równym, ten wstydliwy przydomek momentalnie do niego przylega. Jest pulchny, mniej sprawny fizycznie, jako jedyny nosi okulary. Gdy z zarośli na plażę wyłaniają się kolejne postaci dzieci, postanawia działać, organizować urządzać. Trzeba ustalić, gdzie powinny być latryny, kto pilnuje ognia, jak zaopiekować się najmłodszymi. Logiczne, prawda? Niestety mało porywające. Jack, blondwłosy chłopak ze spojrzeniem zimnym jak lodowiec, kpi z Prosiaczka. Chce walczyć z tajemniczą bestią i zabijać zwierzęta. Nie chce porządku, tylko władzy, za wszelką cenę.

Nawet gdybym nie czytała powieści z 1954 roku, wiedziałabym, że katastrofa wisi w powietrzu. Szerokie kadry na pustą wodę, spojrzenie z lotu ptaka na dzieci krążące w labiryncie dżungli wywołują ciarki i nie dają spokoju. I chociaż najmłodsze maluchy w strachu opowiadają, że boją się bestii, która nocami wychodzi z wody, wiemy, gdzie kryje się największe zło.

Z trwogą przyglądamy się, jak zdrowy rozsądek, najprostsze gesty człowieczeństwa nie mają szans z naradzającą się tyranią, żądzą krwi i dominacji. Dom, szkoła, kościół to jakieś dawne wspomnienia, może nawet nie są prawdziwe? Liczy się to, co tu i teraz. Grupa chłopców, którzy mianowali się myśliwymi, zaczyna dominować - bo ma dzidy, bo głośniej krzyczy, bo nie ma litości. Z każdym gestem i słowem granica tego, co dozwolone, a co niewyobrażalne się przesuwa. Kodeks moralny i demokracja w obliczu bezpardonowej dyktatury okazują się kruche jak muszla. Aktualne w '54 roku, a dziś - każdy widz odpowie sobie sam.

Ten serial nie udałby się nigdy, gdyby nie jego największa siła - dziecięcy aktorzy. To, z jaką precyzją odgrywają niuanse przemiany, żywe emocje jak strach, gniew, wstyd, jest wręcz szokujące. David McKenna, zapamiętajcie to nazwisko, miał 11 lat, gdy zagrał we "Władcy" i to jest jego pierwsze pojawienie się na planie filmowym, w co naprawdę trudno uwierzyć. Z kolei Lox Pratt, który zagra Draco Malfoya w nowym "Harrym Potterze", stworzył ze swojej postaci nowego króla Joffreya z "Gry o Tron" - bezwzględnego mściciela o twarzy aniołka.

Historia upadku człowieczeństwa i pokoju w obliczu żądzy władzy i przemocy to temat w popkulturze znany, ale opowiedziany dziecięcymi postaciami wśród rajskich krajobrazy nabiera charakteru horroru. Im bardziej przypominającego nasze tu i teraz, tym bardziej przerażającego.

Serial "Władca much" dostępny od 24 lutego na HBO Max.

Basia Żelazko, dziennikarka Wirtualnej Polski