Ruby Dee

Urodziła się 27 października 1924 roku w Cleveland w stanie Ohio, jednak wkrótce później cała rodzina przeprowadziła się do nowojorskiego Harlemu. Dorastała w okresie i atmosferze największego boomu artystycznego tej dzielnicy, wraz z ojcem i macochą, która jako pierwsza wtajemniczała Ruby i jej siostrę, Angelinę w sztukę wysoką.

Dee uczyła się gry na pianinie i skrzypcach, obie z siostrą sporo czytały, obie pisały też wiersze, a dzięki temu, że jeden z pokoi wynajmowany był przez opiekunów wędrownym muzykom – miały również kontakt i z tym aspektem afro-amerykańskiej kultury.

Występowała w przedstawieniach już podczas szkoły średniej, łącząc pasje dramatopisarskie i oratorskie.

Pierwsze profesjonalne występy dawała na scenie American Negro Theater, później – na scenach off - Broadwayowskich, by wreszcie w 1943 roku zadebiutować na Broadwayu. Do końca lat 40-tych wyrobiła sobie status znaczącej postaci nowojorskich scen.

W 1949 roku zadebiutowała w czarnym kryminale „The Fight Never Ends”. Rok później pojawiła się w przełomowej roli w filmie biograficznym „The Jackie Robinson Story” (1950).

Co ciekawe, dokładnie czterdzieści lat później wystąpi w innym filmie opowiadającym losy tej historycznej postaci („Jackie Robinson” 1990).v Rok 1957 to kreacja u boku Sidneya Poitier i Johna Cassavetesa w dramacie „Na skraju miasta”, zaś 1958 – udział w muzycznym filmie „St. Louis Blues” z udziałem Earthy Kitt, Nat King Cole’a i Elli Fitzgerald.

W 1959 roku zagrała w Broadwayowskiej sztuce „Rodzynek w słońcu”, którego filmowa wersja z 1961 roku przyniosła jej National Board of Review Award dla Najlepszej Aktorki Drugoplanowej. Waleczną postawę o równe prawa dla ludzi czarnej rasy realizowała również dzięki aktorstwu.

Torowała drogę innym czarnym aktorom, zdobywając w 1964 roku nominację do Emmy dla Najlepszej Aktorki za rolę w serialu „Pielęgniarki” (1962-65).

W 1965 roku była z kolei pierwszą afro-amerykańską aktorką, jaka pojawiła się na scenie podczas Amerykańskiego Festiwalu Szekspirowskiego. Zagrała wówczas w „Królu Learze”.

Sukcesy na scenie (rola w „Ptakach” Arystofanesa 1966) umiała zgrabnie pogodzić z tymi w filmie (kryminał „Incydent” 1967) i w telewizji (serial „Peyton Place” 1966-69). Współtworzyła scenariusz oraz zagrała jedną z ról w fabularyzowanym filmie „Up Tight!” (1968), dotyczącym wydarzeń poprzedzających śmierć Martina Luthera Kinga.

W 1972 roku zagrała w westernie w reżyserii Sidneya Poitiera, zatytułowanym „Czarny kowboj” oraz w dramacie „Czarna dziewczyna” w reżyserii męża, Ossiego Davisa.

W dekadzie lat 70-tych nie dawała o sobie zapomnieć, pojawiając się w różnych telewizyjnych produkcjach, z których najbardziej znaczący był chyba udział w historycznym mini – serialu „Korzenie: następne pokolenia” (1979).

Na początku lat 80-tych, wraz z mężem byli gwiazdami autorskiego programu dla dzieci „Ossie and Ruby!” (1980-81) W 1989 roku Dee została „przedstawiona” młodszej widowni, dzięki udziałowi – u boku męża – w komedii Spike’a Lee „Rób, co należy”. W 1991 roku ponownie wystąpiła u reżysera w obrazie „Malaria” (1991).

W latach 90-tych pojawiała się w różnych produkcjach – a to w komedii „Półtora gliniarza” (1993), a to w horrorze „Bastion” (1994), gościnnie w serialach „Cosby” (1993) i „Dotyk anioła” (1999) oraz w kilku filmach telewizyjnych. Za rolę w filmie TV „Decoration Day” (1990) otrzymała swoją jedyną – z dziewięciu, w sumie, nominacji – nagrodę Emmy.

W 2007 roku wystąpiła w filmie Ridleya Scotta „American Gangster” z Russelem Crowe i Denzelem Washingtonem. Drugoplanowa rola matki Lucasa przyniosła jej jedyną nominację do Oscara. Jest drugą w kolejności, najstarszą aktorką nominowaną do tej nagrody. W 2009 roku zagrała w filmie “America”.

Dee często użycza swojego głosu w różnego rodzaju produkcjach, m.in. animowanym filmie dla dzieci „Mały Bill”, czy jako narratorka w filmach dokumentalnych.